ПАЛИСАНДР

Кей материал сәнге енгендіктен қымбаттайды, ал кей материал ерекше қасиеттері үшін сәнге енеді.

Палисандр сөзсіз екінші топқа жатады.

Ғасырлар бойы ол жиһаз жасауда айрықша орын алды. Тығыз, берік және табиғатынан төзімді ағашты ойып, жонып, шпондап, таңғаларлық тереңдікке дейін жылтыратуға болатын. Қоңыр түстер қызыл және күлгінге ауысып, араларынан сиямен сызылғандай дерлік қара өрнектер өтетін.

Тіпті атауы онымен жұмыс істеу тәжірибесінен туған: жаңадан кесілген палисандрдың өзіне тән тәтті хош иісі болады.

Бірақ мұндай құмарлықты сұлулықпен ғана түсіндіре алмаймыз.

Палисандр жиһаз шеберіне ерекше құнды мүмкіндік берді. Ол өз алдына сәндік элемент бола алатын.

Тамаша тақтай көз тарту үшін күрделі оюды, артық әшекейді немесе қиын әрлеуді қажет етпеді. Кейде төрт аяқ, үстіңгі тақта және дұрыс пропорциялар жеткілікті болатын.

Қалған жұмысты материалдың өзі атқарды.

Мәселе де осында.

ЖОҒАЛЫП БАРАҒАН ПАЛИСАНДР

Эталон — бразилиялық палисандр, Dalbergia nigra.

Рио палисандры немесе жакаранда-да-Баия ретінде де белгілі бұл ағаш Бразилияның Атлантика ормандарынан шығып, ғасырлар бойы еуропалық шеберханаларға жеткізілді.

Ең үздік үлгілері оның неге сонша бағаланғанын бірден түсіндіреді.

Бір тақтайда шоколад қоңыр түс күреңге, күлгінге және қараға ауысады. Қара сызықтар ағаш талшықтарының арасында күтпеген бағытпен өріледі. Жылтыратылған бет морилкамен қайталау қиын көрінетін оптикалық тереңдікке ие болады.

Уақыт өткен сайын одан сайын әдеміленеді.

Жаңадан өңделген ағаштың ашық реңктері бірте-бірте ескі палисандр жиһазына тән қанық қоңыр және қызыл-қара түстерге орнығады.

Бұл қасиетті жиһазшылар ғана бағалаған жоқ. Аспап жасаушылар да бразилиялық палисандрды сол себептермен, оған қоса акустикалық ерекшеліктері үшін жақсы көрді. Ол әсіресе гитара жасауда әйгіленді.

Талаптары мүлде бөлек әртүрлі қолөнер қайта-қайта бір материалды таңдады.

Оның беделін маркетинг ойлап тапқан жоқ.

Бразилиялық палисандр шынымен ерекше жақсы болды.

Өкінішке қарай, оны бәрі байқады.

КЕРЕМЕТ МАТЕРИАЛ ШЕКТЕН ТЫС СҰРАНЫСҚА ИЕ БОЛҒАНДА

Бразилиялық палисандр қарқынды кесілді, ал оның табиғи мекені — Атлантика орманы — ауыл шаруашылығы, қоныстану және құрылыс салдарынан бір мезгілде азайып, бөлшектенді.

Бұл түрдің жойылуына тек жиһаз өндірісін кінәлау тым оңай болар еді.

Шындық күрделірек.

Бірақ жылдам азайып бара жатқан ормандағы қымбат жетілген ағаштардың жағдайы жақсы болмасы анық еді.

1992 жылы Dalbergia nigra CITES-тің I қосымшасына, халықаралық сауда қорғауының ең жоғары деңгейіне енгізілді.

Бұл оның коммерциялық болашағын түбегейлі өзгертті.

Конвенцияға дейін дайындалған, құжаттары бар ағаш пен кейбір антикварлық немесе тарихи материалдар заңды түрде айналымда болуы мүмкін. Бірақ бүгінгі жиһаз өндірісін бразилиялық палисандрға сүйеніп жоспарлау дұрыс емес.

Осылай таңғаларлық парадокс туады.

Тарихтағы ең көп аңсалған жиһаз ағаштарының бірі оны пайдалану мүмкін болмай қалған сәтте одан әрі қалаулы бола түсті.

НЕГЕ КӨБІРЕК ӨСІРМЕСКЕ?

Сұрақ айқын көрінеді.

Бразилиялық палисандр сонша бағалы болса, неге миллиондаған ағаш отырғызбасқа?

Қиындық — уақыт.

Сапалы жиһаз ағашы әр маусым сайын жиналатын ауыл шаруашылық өнімі емес. Кең, жетілген, қанық түсті тақтай беретін ағаштардың өсуіне ондаған жыл керек.

Дұрыс түрдегі ағашты өсірудің өзі ерекше сапалы материал алуға кепіл бермейді.

Топырақ, климат, өсу жылдамдығы, бәсеке, жас және өсу жағдайлары бөрене ашылғанда қандай ағаш көретінімізге әсер етеді.

Сондықтан орынды сұрақ мынау емес:

Қанша палисандр ағашы бар?

Негізгі сұрақ:

Ерекше жиһазға қажетті сапа мен өлшемді бере алатын қанша жетілген ағаш бар?

Бұл мүлде басқа сан.

ІЗДЕНІС ҮНДІСТАНҒА АУЫСАДЫ

Бразилиялық палисандр қазіргі қалыпты өндіріс үшін іс жүзінде қолжетімсіз болса, келесі қадам қандай?

Біздің ізденісіміз Үндістанға әкеледі.

Үнді палисандры, Dalbergia latifolia, бразилиялық палисандрмен бір ботаникалық туысқа жатады.

Бұл тек паспорты басқа бразилиялық палисандр емес.

Олай көрсетуге де болмайды.

Оның болмысы бөлек.

Бразилиялық палисандр түсінің күрт ауысуымен және каллиграфиядай қара өрнегімен ерекше әсерлі болуы мүмкін.

Үнді палисандры әдетте ұстамдырақ: шоколад, күлгін-қоңыр, қою қара реңктер және тақтай бойымен созылған ұзын қара жолақтар.

Кей жағынан мұның өзі бізге көбірек ұнайды.

KIRSANOV жиһазының көбі онсыз да сәулеттік тұрғыдан айқын. Жонылған аяқтар, былғары, жез, нақыш және ерекше пропорциялар тағы бір материалдың назар сұрауын қажет етпейді.

Үнді палисандры тынышырақ сөйлей алады.

Бірақ тыныштықты қарапайымдықпен шатастыруға болмайды.

Шынымен ерекше тақтай керемет.

«ПАЛИСАНДР» ДЕГЕН АТАУ ЖЕТКІЛІКСІЗ

Тағы бір қиындық бар.

Палисандр өте кең қолданылатын коммерциялық атауға айналды.

Онымен әртүрлі түр, сапа және шыққан тегі бар ағаштарды атай береді. Палисандр түстес әрлеу, морилка, бояу және ламинат та бар.

Мұнда белгілі бір әжуа жатыр.

Нағыз палисандрды табу қиындаған сайын «палисандр» сөзін табу оңайлады.

Бізге шот-фактурадағы «палисандр» деген жазудың өзі жеткіліксіз.

Бізді нақты Dalbergia latifolia қызықтырады.

Ботаникалық атау маңызды: едәуір қаражат, өндіріс уақыты және халықаралық тасымал қатысқанда түсініксіздік сүйкімді ерекшелік емес.

Ол қымбатқа түседі.

КЕРЕК ТҮРДІ САТЫП АЛУ — ЕҢ ОҢАЙ БӨЛІГІ

Үнді палисандры барын айтатын сатушыны табу қиын емес.

Ал біз шынымен пайдаланғымыз келетін палисандрдың жеткілікті мөлшерін табу мүлде басқа мәселе.

Дәл осы жерде материал сатып алу жобалау үдерісінің бір бөлігіне айналады.

Бір тақтай керемет болуы мүмкін.

Келесісі мүлде қарапайым.

Түс ағаштан ағашқа өзгереді. Талшық өрнегі бөрененің ішінде де әртүрлі. Ағаштың сыртқы ақшыл қабаты пайдалы енін азайтады. Тақтайда жарықтар, шеткі жарылу, майысу және басқа кемшіліктер болуы ықтимал. Кептіру мен бұрынғы сақтау жағдайы аса маңызды.

Одан кейін үйлестіру мәселесі туады.

Шкафтың екі есігі екі бөлек орманнан келгендей көрінбеуі керек.

Тартпа қасбеттері өзара үйлесуі тиіс.

Ұзын конструкциялық бөлшектерге түзу әрі тұрақты ағаш керек.

Жонылатын бөлшектерге қойылатын талап тағы басқа.

Ал үйіндідегі ең әдемі тақтай шкафтың артқы жағына кетпеуге тиіс шығар.

Бұл текше метрмен ағаш сатып алу емес.

Бұл — әр жұмысқа жеке тақтай таңдау.

ЕҢ ЖАҚСЫ ТАҚТАЙ ӘРҚАШАН ҮЙІНДІНІҢ АСТЫНДА

Жиһаз жасаудың бұл қырын сипаттама парағына оңай сыйғыза алмайсыз.

Ағаш қоймасында тұрып, өрескел кесілген тақтай үйінділерін ақтарасыз.

Біреуін шығарады.

Жоқ.

Келесісін.

Мүмкін.

Тағы біреуінің түсі керемет, бірақ жарығы бізге қажет бөліктің дәл ортасынан өтеді.

Бірі тым тар.

Екіншісінің ақшыл сыртқы ағашы сонша көп, пайдалы бөлігі тақтайдың сыртқы еніне қарағанда әлдеқайда аз.

Содан кейін көз тартпайтын бір тақтай кездеседі.

Оның шағын бөлігін сүргілейді, қырады немесе сулайды.

Кенет дерлік қара, өрескел бет қою жолақтары бар күлгін-қоңыр өңге айналады.

Міне, керегі осы.

Содан кейін күрделі сұрақ туады.

Осындай тағы жиырма тақтайыңыз бар ма?

Әдетте ең қызығы осы тұстан басталады.

КЕҢ ТАҚТАЙЛАР БӘРІН ӨЗГЕРТЕДІ

Заманауи материалдар бізге еннің қандай ерекше қасиет екенін ұмыттырды.

Фанера немесе МДФ парағынан үлкен әрі мінсіз тегіс бетті еш ойланбастан жасауға болады.

Ал ағашта олай емес.

Бізге палисандрдан кең бюро қақпағы, шкаф есігі немесе үстел беті керек болса, кең, тұрақты және көзге ерекше ағаш табу барған сайын қиындайды.

Әрине, тақтайларды біріктіруге болады.

Бірақ онда талшық өрнегі мен түсін үйлестіру керек.

Басқа шешім де бар.

Шпон.

Оны қолданудан еш ұялатын ештеңе жоқ.

Тарихта жасалған ең үздік жиһаздардың кейбірінде шпон пайдаланылған. Бұрын ол қымбат ағашты арзан ету тәсілі ғана емес еді. Шпон шеберге ерекше ағашты ақылмен пайдалануға мүмкіндік берді.

Әдемі бөренені жұқа тілімдерге кесіп, айнадай қарама-қарсы орналастырып, екі жақты үйлестіріп, тұтас тақтайдан жасау мүмкін емес композициялар құруға болатын.

Сондықтан біз үшін мәселе тұтас ағаш шпоннан «жақсы» ма дегенде емес.

Негізгі сұрақ:

Қандай құрылым ағаштың дәл осы бөлігінің мүмкіндігін толық ашады?

ОДАН КЕЙІН ҚҰЖАТТАР БАР

Үнді палисандры әлі қолжетімді, бірақ палисандр саудасының реттелуі орынды.

Dalbergia түрлерінің халықаралық саудасы CITES арқылы бақыланады, ал Үндістанда орман шаруашылығы, тасымалдау және экспорт жөнінде өз ережелері бар.

Бұл үнді палисандрынан заңды жиһаз жасауға болмайды деген сөз емес.

Бұл — шыққан тегі маңызды деген сөз.

Ағаш қайдан келген?

Кім жеткізген?

Жеткізуші түрін дәл анықтай ала ма?

Ол заңды түрде дайындалған ба?

Материалмен және қажет жағдайда дайын жиһазбен бірге қандай құжат жүреді?

Біз үшін бұл сұрақтар жобалаудан бөлек тұрған бюрократиялық кедергі емес.

Олар ағаш сатып алудың өз бөлігі.

Тарихы күмәнді, күдікті арзан палисандр партиясы іс жүзінде арзан емес.

ПАЛИСАНДРДЫҢ НАҚТЫ ҚҰНЫ

Қымбат ағашты текше метр бағасымен талқылау әдеті бар.

Бірақ бұл баға оқиғаның бір бөлігін ғана айтады.

Нақты құнға қоймада қабылданбаған тақтайлар, ақау салдарынан жоғалған материал, кептіру шығыны, сақтау, тасымал, құжаттар, механикалық өңдеу, құрал тозуы, өрнек үйлестіру, жарамсыз қалдықтар және әр тақтайдың қайда қолданылатынын шешуге кететін қосымша еңбек кіреді.

Қымбат палисандр үйіндісін сатып алғанда, оның тек бір бөлігі ғана жиһаздың көрінетін беттеріне қойылатын талапқа сай болуы мүмкін.

Сондықтан тым арзан «тұтас палисандр жиһазы» белгілі бір күмән тудыруы керек.

Бір нәрсе оны арзан еткен.

Түрі, сұрыбы, кептіруі, құрылысы, шыққан тегі, еңбек немесе бірнешеуі қатар.

ОЛ ТИКТЕН ЖАҚСЫ МА?

Онша емес.

Ол басқа.

Тик әлемдегі ең үздік жиһаз ағаштарының бірі болып қала береді. Ол ұзақ қызмет етеді, тұрақты, жұмысқа қолайлы және ұрпақтан ұрпаққа қызмет ететін жиһазға тамаша жарайды.

Біз жасайтын көптеген бұйым үшін тик анағұрлым қисынды таңдау.

Палисандр ауырлау, қаттылау және қателікті аз кешіреді. Оны үйлестіру қиын. Айрықша ағашты табу күрделі, ал жеткізу тізбегі көбірек бақылауды қажет етеді.

Бірақ палисандр тик сирек жасайтын нәрсеге қабілетті.

Ол жиһаздың негізгі сәндік элементіне айнала алады.

Шкаф есігі біртұтас композицияға айналады.

Үстел беті бүкіл үстелдің жасалу себебі болуы мүмкін.

Сонда осынша еңбектің мәні ашылады.

БРАЗИЛИЯЛЫҚ ПА, ӘЛДЕ ҮНДІ МЕ?

Ерекше үлгілерді қатар қойсаңыз, бразилиялық палисандрдың көзге көрінетін күрделілігі жиі басым болады.

Онда тіпті ретсіздеу көрінетін әдемілік бар.

Үнді палисандры әдетте күңгірттеу әрі ұстамдырақ.

Бірақ түптеп келгенде мұндай салыстыру аздап әділетсіз.

Біз қазіргі жиһаз жасауда әлі де пайдалануға болатын ағашты тарихи шамадан тыс пайдалану салдарынан қалыпты саудада қолдану мүмкін болмай қалған ағашпен салыстырып отырмыз.

Бразилиялық палисандр барған сайын тарихи эталонға айналып барады.

Үнді палисандры біз шын мәнінде жұмыс істей алатын материал болып қала береді.

Түрлерді салыстырудың тағы бір мәселесі бар.

Бразилиялық палисандрдың әр бөлігі керемет емес.

Үнді палисандрының да әр бөлігі керемет емес.

Ботаникалық атау сұлулыққа кепіл емес.

Бір ғана айрықша Dalbergia latifolia бөренесі қай түр теорияда жақсы деген таласты мағынасыз ете алады.

Себебі ақырында біз түрдің атын сатып алмаймыз.

Біз жеке ағаштарды сатып аламыз. Жеке бөренелерді. Жеке тақтайларды.

СОНДА БҰЛ ЕҢБЕККЕ ТҰРА МА?

Жаппай шығарылатын жиһаз үшін бе?

Сірә, жоқ.

Оңай өңделетін ағаштар да, арзандары да, жеткізуі әлдеқайда қарапайымдары да бар.

Біз үшін ше?

Иә.

Бірақ талғап.

Бәрін палисандрдан жасау ниетіміз жоқ.

Бұл қымбат, орынсыз қиын болар еді және ең сорақысы — ерекше материалды кәдімгіге айналдырар еді.

Біз оны ағаштың өзі жиһазға айрықша мән беретін жерде ғана қолданғымыз келеді.

Есіктерінің талшық өрнегі әшекейге айналған шкаф.

Қара палисандры былғарымен, жезбен немесе контраст ішкі әрлеумен үйлескен бюро.

Бетін бірнеше сантиметрден қызыға қарауға тұратын үстел.

Ал егер ерекше ағаш партиясын тапсақ, кейде жұмыстың ретін керісінше өзгерткен дұрыс шығар.

Алдымен Лондонда бұйым жобалап, палисандр деп белгілеп, біреуден оған жететін ағаш табуды талап етудің орнына, әуелі ағаштың өзін іздейік.

Содан кейін ғана оның не болуға лайық екенін шешейік.

Бұл революциялық ой емес.

Ағаш шеберлері ғасырлар бойы солай жұмыс істеген.

МАТЕРИАЛ — СӘН-САЛТАНАТ РЕТІНДЕ

Қазіргі сән-салтанат көбіне үстіне қоса береді.

Көбірек тігіс.

Көбірек металл.

Көбірек лак.

Көбірек өрнек.

Көбірек бренд белгісі.

Ерекше табиғи материал басқа жол ұсынады.

Артықты алып тастау.

Пропорциялардың өзіне жұмыс істеуге мүмкіндік беру.

Қосылыстарды дұрыс орындау.

Бетін әдемі әрлеу.

Содан кейін ағашты сол күйінде қалдыруға жеткілікті сенім таныту.

Бізді үнді палисандрын іздеуге итермелейтін себеп түптеп келгенде осы.

Сирек болғаны үшін емес.

Атауы қымбат естілетіндіктен емес.

Бразилиялық палисандрды қайталағымыз келгендіктен де емес.

Біз іздейміз, өйткені кейде шаң басқан, өңделмеген тақтайлардың бір үйіндісінде айналасына жасалатын жиһаздың бүкіл пішінін анықтайтындай керемет ағаш жатады.

Қиыны палисандр табу емес.

Қиыны — қай палисандрдың сонша еңбекке тұратынын білу.