Шеллактан француз полировкасына дейін

Жиһазды әрлеу әдістерінің ішінде француз полировкасы сияқты жиі аталып, соншалық жиі қате түсінілетіні аз.

Бұл атауды кейде ағашқа жағуға болатын, бөтелкеде сатылатын дайын зат сияқты қолданады.

Дәлірек айтқанда, олай емес.

Мұндай бетті дәстүрлі түрде жасайтын материал — шеллак.

Ал француз полировкасы — сол материалды жағу және өңдеу әдісі.

Бұл айырмашылық маңызды, өйткені шеллакты қылқаламмен, бүріккішпен немесе тампонмен жағуға болады. Ол грунт, аралық қабат немесе негізгі жабын ретінде қызмет ете алады. Француз полировкасы бұдан нақтырақ үдеріс: жылтыратқыш тампонмен қайта-қайта жағып, өте жұқа шеллак қабатын біртіндеп құрастыру және жетілдіру.

Осы әдіспен ерекше мөлдір әрі терең көрінетін бет алуға болады. Мұндай әсер қызыл ағаш пен палисандр секілді қанық түсті жиһаз сүрегінде айрықша байқалады.

Кейін заманауи химия одан қаттырақ, төзімдірек және едәуір тез жағылатын жабындарды шығарды.

Соған қарамастан француз полировкасы сақталып қалды.

Неліктен екенін түсіну үшін жылтырату үстелінен емес, бір жәндіктен бастау керек.

Лак жәндігінен шеллакқа дейін

Шеллак дәстүрлі жиһаз жабындарының арасында өзгеше: оның негізгі шикізаты өсімдік майы да, ағаш шайыры да емес.

Оны Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы белгілі ағаштарда тіршілік ететін лак жәндігі, негізінен Kerria lacca, түзеді.

Жәндіктер иелік ағашпен қоректеніп, бұтақтарда жиналатын қорғаныш шайырлы зат бөледі. Қапталған бұтақтарды жинап, дәстүрлі sticklac деп аталатын бастапқы шикізатты алады.

Шикізатта шайырмен бірге жәндік қалдықтары, қабық сынықтары және өзге табиғи қоспалар болады. Өңдеу барысында олар біртіндеп алынады.

Ұсақталып, жуылған материалдан seedlac — дән тәрізді лак алынады.

Одан әрі тазарту шеллак береді.

Дайын шайыр жұқа үлпек немесе басқа пішінде сатылады; кейін оны спиртте ерітіп, жиһазға арналған сұйық жабын жасайды.

Бір қарағанда ерекше көрінетін осы табиғи зат сапалы жиһаз жасаудағы ең маңызды әрлеу материалдарының біріне айналды.

Бұл кездейсоқ болған жоқ.

Спирт еріткіші буланған сайын шеллак өте тез кебеді. Ол көптеген бетке жақсы жабысады, мөлдір қабат құрайды, өте жұқа қабаттармен жиналады, жылтыратуға және жөндеуге ыңғайлы.

Осы қасиеттер оны айрықша әмбебап етті.

Шеллак бір ғана түсті емес

Кейде шеллак мүлде түссіз жабын ретінде елестетіледі.

Тарихта бұл сирек кездескен.

Сорты мен өңделу тәсіліне қарай шеллак өте ашық реңктен жылы кәріптас пен қызғылт сары түске, тіпті гранат сияқты әлдеқайда қою түрлерге дейін өзгереді.

Дәстүрлі button lac — үлпек емес, кішкентай дөңгелек түйме түрінде шығарылған тағы бір пішіні.

Шеллак табиғи балауызын сақтай алады немесе балауызы алынған түрінде өңделеді.

Бұл айырмашылықтар маңызды.

Ашық түсті шеллак ақшыл сүректің табиғи көрінісін жақсы сақтайды.

Жылы реңкті түрі қызыл ағашты, палисандрды және ұқсас түсті сүректерді байытып, олардың қызыл және қоңыр реңктерінің қабылдануын нәзік өзгертеді.

Сондықтан жабын ағаштың үстінде көзге көрінбейтін жай қабат болып жатпайды.

Ол ағаштың сыртқы келбетінің бір бөлігіне айналады.

Ескі жиһаздың түсін тек бояғышпен қайталау неге қиын екенінің бір себебі осы.

Тарихи беттің көрінісі ағаштың бастапқы түсі, тотығу, ертеректе қолданылған бояу немесе морилка, тесіктерді толтыру, шеллактың табиғи түсі және ондаған, тіпті жүздеген жылдық қартаю нәтижесінен құралуы мүмкін.

Көбіне қайталайтын жалғыз «түс» болмайды.

Бетті дайындау әрлеуден бұрын басталады

Керемет жылтыр жабын нашар дайындалған ағашты түзете алмайды.

Керісінше, қатты шағылыстыратын жабын ақауларды бұрынғыдан анық көрсетеді.

Сондықтан дәстүрлі жиһаз жасауда жылтыратудан бұрын негізді дайындауға ерекше көңіл бөлінді.

Құралдың іздері жойылуы керек болды.

Қыру мен біртіндеп тегістеу арқылы бет жетілдірілді.

Қырлар анық қалуға тиіс еді.

Түзетуді қажет ететін кемшіліктің бәрі әрлеу басталғанға дейін жөнделді.

Ірі кеуекті ағаштар өзге мәселе туғызды.

Қызыл ағаш пен көптеген палисандр түрлерінің кеуектері айқын көрінеді. Еш дайындаусыз бірден жабын жақса, бетінде мыңдаған ұсақ ойық сақталуы мүмкін.

Мұны шешудің бір жолы — бедерді толық жауып жіберетіндей қалың жабын жасау.

Дәстүрлі жылтырату, әдетте, ұстамдырақ тәсілді таңдайды.

Кеуектер толтырылады.

Тарихта француз полировкасы кезінде бетке өте майда пемза ұнтағы сіңірілген. Ол ағаш бөлшектерімен және жаңа жабынмен бірге кеуектерді толтырып, бұйымды қалың мөлдір қабықпен түгел қаптауға мәжбүрлемеген.

Бұл айырмашылық дайын беттің көрінісі үшін шешуші.

Мақсат — ағаштың үстінен жаңа бет жасау емес.

Мақсат — ағаштың өз бетін жетілдіріп, кейін қорғау.

Жылтыратқыш тампон

Француз полировкасының негізгі құралы алдамшы қарапайым.

Ол қылқалам емес.

Дәстүрлі жылтыратқыш тампон — rubber немесе fad — ішіндегі сіңіргіш материал мен сыртын ораған жұқа матадан тұрады.

Шеллак ерітіндісі жиһазға тікелей құйылмай, тампонның ішіне беріледі.

Тампон ағаш бетімен қозғалғанда сыртқы мата материалдың өте аз мөлшерін ғана бөледі.

Осындай дәл бақылау қажет.

Француз полировкасы көбіне қалың дымқыл қабат жағып, оның кебуін күтумен жүрмейді.

Жұқа қабық біртіндеп жиналады.

Әртүрлі кезең мен бетте айналмалы қозғалыс, сегіздік және ұзын түзу жүрістер қолданылады.

Спирт тез буланады.

Бетінде шеллактың болмашы мөлшері қалады.

Үдеріс қайталанады.

Тағы да қайталанады.

Материалдың қарапайымдылығы талап етілетін шеберлікті жасырады.

Шеллак тым көп болса, тампон жабысып, біркелкі емес қабық қалдырады.

Тым аз болса, жұмыстың нәтижесі білінбейді.

Қатты қысым қалыптасып жатқан бетті бұзуы мүмкін.

Дұрыс емес әдіс жолақ, із және біркелкі емес жылтыр қалдырады.

Сондықтан француз полировкасы дайын рецепттен гөрі талғам мен дәл шешімді талап ететін үдеріс.

Қабаттың денесін қалыптастыру

Шеллакты жинаудың негізгі кезеңі bodying, яғни жабынның «денесін» қалыптастыру деп аталады.

Қайталанатын жүрістер біртіндеп жабынның тұтас негізін жасайды.

Мұндағы басты сөз — біртіндеп.

Французша жылтыратылған бет бірнеше кәдімгі қабаттан емес, өте көп ұсақ жағулардан пайда болуы мүмкін.

Кезеңдердің арасында бетке тынығып, қатуға уақыт беріледі.

Тампонның шеллак қабығымен бірқалыпты сырғуы үшін дәстүрлі түрде өте аз май қолданылуы мүмкін.

Мөлшері шешуші.

Май үдерісті жеңілдетеді, бірақ оның өзі дайын жабынға айналмауы керек.

Соңғы кезеңдер бетті жетілдіріп, жұмыс кезінде қалған заттарды кетіреді немесе азайтады.

Spiriting off деп аталатын әдістер бетті айқындап аяқтау үшін барған сайын аз материал қолданады.

Атаулар мен нақты тәсілдер әр дәстүрде және әр шеберде өзгеруі мүмкін.

Бірақ негізгі қағида бірдей.

Француз полировкасы өте жұқа қабықты қайта-қайта өңдеу арқылы сапаға жетеді.

Қалыңдықсыз тереңдік

Сапалы француз полировкасының басты белгісі осы болса керек.

Заманауи жабындар жылтыр бетті оңай береді.

Кейбірі дәстүрлі шеллактан да біркелкі шағылыстырады.

Демек, француз полировкасының сақталуын тек жылтырлық түсіндірмейді.

Оның ерекшелігі — жабын астындағы ағашпен тығыз көрнекі байланысын сақтай отырып, айтарлықтай оптикалық тереңдік беруі.

Шеллак қабығы мөлдір әрі салыстырмалы жұқа.

Жарық одан өтіп, ағаштың түсі мен құрылымына әсерлесіп, қайтадан жабын арқылы көрінеді.

Қарау бұрышы өзгергенде талшық өрнегі қозғалғандай болады.

Қою жолақтар тереңдік алады.

Түстер қаныға түседі, бірақ міндетті түрде күңгірт жабынға айналмайды.

Бұл әсер әсіресе қызыл ағашта, жаңғақта және палисандрда анық байқалады.

Оның физикалық нәтижесі де бар.

Қабық тым қалың болмағандықтан, өткір қырлар айқындығын сақтайды.

Нәзік ою анық көрінеді.

Беттер арасындағы ұсақ ауысулар ауыр жабын астында жұмсармайды.

Әрлеу жиһаздың пішінін қадағалайды, оны көзге көрінетін сауытқа қамамайды.

Француз полировкасы мен морилка — екі бөлек нәрсе

Түс туралы тағы бір кең тараған түсінбеушілік бар.

Француз полировкасы ағашты бояу әдісі емес.

Шеллак жақпас бұрын ағашты бояғышпен немесе морилкамен өңдеуге болады; тарихта белгілі түс қажет болғанда мұндай тәсіл жиі қолданылған.

Бірақ морилка мен жабынның міндеті әртүрлі.

Морилка негіздің түсін өзгертеді.

Ал жабын бетті қорғайды және оның қасиетін өзгертеді.

Бұл айырмашылық қымбат не өрнегі айқын ағашпен жұмыс істегенде әсіресе маңызды.

Мұқият таңдалған палисандрда табиғи түс ауысуы, қою сызықтар мен күрделі өрнек болса, оны біркелкі қоңырға дейін бояу материалды таңдаудың негізгі мәнін жоғалтады.

Ағашты бояудың орынды себептері бар.

Морилка бөлшектерді үйлестіреді, тарихи көріністі қалпына келтіреді, табиғи айырмашылықты азайтады немесе жоспарланған сәндік шешімге қызмет етеді.

Бірақ ағашқа міндетті түрде сырттан түс таңу керек деп ойлауға болмайды.

Айрықша сүрек көп жағдайда өте аз араласуды қажет етеді.

Неге оны заманауи жабындар алмастырды?

Француз полировкасы әдемі.

Бірақ баяу орындалады.

ХХ ғасырда жиһаз өндірісі жоғары жылдамдықты, қайталанатын сапаны және күнделікті қолдануға төзімділікті талап етті.

Заманауи лак, полиуретан, полиэфир және каталитикалық қатайтылатын басқа жабын жүйелері елеулі артықшылық берді.

Көпшілігі суға төзімдірек.

Спиртке төзімдірек.

Ыстыққа төзімдірек.

Үйкеліп тозуға берік.

Өндіріс жылдамырақ.

Қабық қалыңдығы болжамдырақ.

Ал бет сапасын үлкен серияда біркелкі қайталауға болады.

Бұлар — шынайы жетістіктер.

Күнделікті қолданылатын ас үстелі ХІХ ғасырдағы қонақ бөлме шкафынан мүлдем басқа әсерге ұшырайды.

Су толы стақандар түн бойы қалуы мүмкін.

Ыстық ыдыстар қойылады.

Тамақ төгіледі.

Тазартқыш заттар пайдаланылады.

Спирт тиіп кетуі мүмкін.

Дәстүрлі шеллак осы әсерлердің кейбіріне нашар төзеді.

Оның тарихи маңызы бар екен деп әлсіздігін жасыруға болмайды.

Заманауи химия нақты мәселелерді шешті.

Қорғаныс материалды бүркемелегенде

Мәселе техникалық төзімділік жабынның жалғыз өлшеміне айналғанда басталады.

Қабықты қалыңдатып, химиялық төзімділікті арттыру ағашты өте жақсы қорғауы мүмкін.

Бірақ бір кезде көз алдымызда ағаштың өзі емес, оның сыртқы жабындысы басым болады.

Бұл әсіресе қалың әрі қатты жылтыр жүйелерде байқалады.

Бет мүлдем тегіс, өте шағылыстырғыш және аса берік болып, сонымен бірге табиғи ағашты жасандыдай көрсете алады.

Бұлай болуы міндетті емес.

Заманауи әрлеуді де өте нәзік қолдануға болады.

Мұқият таңдалған қазіргі жабын талшық өрнегін, түсті және қолға сезілетін қасиетті жақсы сақтай алады.

Демек, мәселе заманауи химияның өзінде емес.

Мәселе — оны орынсыз қолдануда.

Сапасыз орындалған француз полировкасына да осы сын айтуға болады.

Әдіс көне екен деп автоматты түрде жақсы болып кетпейді.

Дұрыс әрлеу — бұйымның қажетіне қызмет ететіні.

Жөндеуге жарамдылық

Шеллактың ең қызықты артықшылықтарының бірі осы жерде сақталады.

Дәстүрлі шеллак бетін жергілікті түрде өңдеп жөндеу салыстырмалы жеңіл.

Спирт шеллакты жұмсарта алатындықтан, ал жаңа материал ескі қабықпен біріге алатындықтан, тәжірибелі реставратор кейде бұрынғы бетті түгел алмастырмай, белгілі жерін ғана өңдей алады.

Тозған бөліктерді қайта жандандыруға болады.

Ұсақ зақымдарды кейде бұрынғы қабықпен біріктіруге болады.

Тарихи жабынды түгел алып тастамай-ақ жаңа материал қосуға болады.

Бұл кез келген жөндеуді оңай етпейді.

Зақымдалған француз полировкасын әрдайым ізсіз қалпына келтіруге де кепілдік бермейді.

Бірақ жабын мен күтім арасындағы қатынас мүлдем басқа болады.

Көптеген қазіргі каталитикалық қатайтылатын жабындар химиялық әрекетке мейлінше қарсы тұру үшін жасалған.

Бұл олардың беріктігін арттырады.

Бірақ кейін жөндеуді қиындатуы мүмкін.

Қатты зақымдалған қазіргі жабынды жергілікті біріктірудің орнына көп тегістеу немесе толық қайта әрлеу қажет болуы ықтимал.

Осыдан кеңірек сұрақ туады.

Төзімділік және ұзақ қызмет

Қазіргі әрлеу технологиясы төзімділікті көбіне сыртқы әсерге қарсы тұрумен өлшейді.

Бетті сызу қаншалық қиын?

Оның үстінде су қанша уақыт тұра алады?

Қандай химиялық затқа шыдайды?

Қандай температурада бұзылады?

Бұлар пайдалы өлшемдер.

Бірақ ұзақ қызмет ету мәселесі тағы бір сұрақ қояды.

Бет бүлінген соң не болады?

Бір тәсіл бойынша жабын ондаған жыл бойы ауыр қолдануға төзеді, бірақ кейін жөндеу қиын болады.

Ал екінші тәсілде әлсіздеу жабынды ұрпақ бойы күтіп, жаңартып, жергілікті жөндеп отыруға болады.

Ешқайсысы өздігінен жоғары емес.

Олар бұйымның өміріне қатысты екі түрлі көзқарасқа негізделген.

Бұл айырмашылық өте ұзақ пайдалануға арналған жиһаз үшін әсіресе маңызды.

Күтім қажет болуы материалдың жарамсыздығын білдірмейді.

Кейде оның ұзақ сақталуының тетігі — дәл сол күтім.

Патина мәселесі

Шеллак жиһаздың біртіндеп ескіруіне де қатысады.

Ұсақ сызаттар пайда болады.

Қырлар үнемі қолмен ұсталады.

Беттер сүртіліп, қайта жылтыратылады.

Жарық ағашты да, жабынды да өзгертеді.

Бұйым өзгеріп отырады.

Осы өзгерістерді жалпы түрде патина деп атайды.

Патинаны әдейі ескіртумен шатастыруға болмайды.

Қолдан жасалған сызаттар, қараңғылатылған бұрыштар және жасанды тозу кәріліктің кей сыртқы белгілерін қайталай алады, бірақ ұрпақ бойы ұсталып, күтіп келген беттің жинақталған нақты тарихын бере алмайды.

Жөндеуге болатын жабын бұйымды қайта-қайта мүлдем жаңа етіп көрсетуге мәжбүрлемей, сол тарихтың сақталуына мүмкіндік береді.

Белгілі жиһаз үшін бұл артықшылық.

Француз полировкасы қай жерде әлі де орынды?

Тарихи дәстүрден шабыт алған әр жиһазды міндетті түрде французша жылтыратудың қажеті жоқ.

Әрлеу пайдалану сипатына қарай таңдалуы керек.

Күнделікті отбасылық қолданысқа арналған ас үстеліне мұқият таңдалған заманауи жабын әлдеқайда пайдалы болуы мүмкін.

Сусын шкафында спиртпен жанасу қаупі анық.

Қонақжайлық немесе коммерциялық орындардағы жиһаз одан да жоғары төзімділікті талап етуі мүмкін.

Бірақ басқа бұйымдардың басымдықтары өзгеше.

Бюро.

Шкаф.

Шағын үстел.

Сандық.

Сәндік бұйым.

Мұқият іріктелген палисандр беті.

Мұндай жағдайда француз полировкасының ерекше мөлдірлігі мен жұқалығы оның осалдығына қарамастан таңдауға лайық болуы мүмкін.

Демек, таңдау дәстүр мен прогрестің арасында емес.

Таңдау әртүрлі пайдалану талаптарының арасында.

Материал, әдіс және мақсат

Шеллак — өте қарапайым материал, ал одан аса нәзік әрі күрделі бет жасауға болады.

Француз полировкасы оны күрделі химиямен емес, дайындау, сұйылту, қайталау, қысым, қозғалыс және уақыт арқылы өзгертеді.

Бұл айырмашылық әдістің күшті және әлсіз жақтарын түсіндіреді.

Үдеріс көп еңбек талап етеді, өйткені шебер өнеркәсіптік жүйелер тез әрі болжамды орындайтын жұмысты қолмен жасайды.

Заманауи жабын қаттырақ болуы мүмкін.

Ол әсерге төзімдірек болуы мүмкін.

Оны тезірек жағуға және біркелкі қайталауға болады.

Көптеген жиһаз түрінде бұл, сөзсіз, неғұрлым орынды таңдау.

Бірақ француз полировкасы басқа себеппен сақталды.

Оның мақсаты жиһаз бен сыртқы дүние арасындағы ең қатты тосқауылды ғана жасау емес еді.

Мақсат құнды ағашты қорғап, оның табиғи сипатын бірден көрінетін күйде сақтау болды.

Бұл мақсат қазір де орынды.

Сондықтан ең пайдалы айырмашылық дәстүрлі және заманауи әрлеудің арасында да болмауы мүмкін.

Ол негізінен өзгеріске төтеп беруге арналған жабын мен уақыт өте күтімге, жөндеуге бейімделетін жабынның арасындағы айырмашылық.

Француз полировкасы заманауи химия оны алмастыра алмағандықтан сақталған жоқ. Қазіргі жабындар қаттырақ, жылдамырақ, төзімдірек бола алады. Ол сақталды, өйткені мұндай қасиеттер ешқашан оның жалғыз мақсаты болған емес.

Оның нақты жетістігі әлдеқайда қарапайым: ерекше ағашты қорғау және әрлеудің ағаштың өзінен маңызды болып кетуіне жол бермеу.